नवी दिल्ली,
भारत सरकारच्या इलेक्ट्रॉनिक्स आणि माहिती तंत्रज्ञान मंत्रालयाने (MeitY) ‘इंडियाएआय मिशन’ अंतर्गत कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या (AI) वापरासाठी राष्ट्रीय मार्गदर्शक तत्त्वे जाहीर केली आहेत. या तत्त्वांचा उद्देश एआयचा सुरक्षित, जबाबदार आणि सर्वसमावेशक वापर सुनिश्चित करणे आहे.
ही घोषणा भारताचे प्रधान वैज्ञानिक सल्लागार प्रा. अजय कुमार सूद यांच्या हस्ते करण्यात आली. त्यांनी यावेळी “कोणाचीही हानी करू नका (Do No Harm)” हे भारताच्या एआय धोरणाचे प्रमुख तत्त्व असल्याचे अधोरेखित केले.
भारताची जबाबदार एआय संरचना
या मार्गदर्शक तत्त्वांद्वारे मानवकेंद्रित विकास, नैतिक कृत्रिम बुद्धिमत्ता आणि संभाव्य हानी टाळणे या तीन प्रमुख उद्दिष्टांवर भर देण्यात आला आहे.
इलेक्ट्रॉनिक्स आणि माहिती तंत्रज्ञान सचिव एस. कृष्णन यांनी सांगितले की, “भारत एआयच्या प्रगतीसोबत मानवतेचे हित आणि सुरक्षिततेला सर्वोच्च प्राधान्य देईल. एआयने लोकांच्या आयुष्यात प्रत्यक्ष लाभ मिळवून द्यावेत, हा आमचा उद्देश आहे.”
एआय मार्गदर्शक तत्त्वांचे चार मुख्य घटक:
- नैतिक आणि जबाबदार एआयसाठी सात मूलभूत सिद्धांत
- सहा स्तंभांवरील महत्त्वाच्या धोरणात्मक शिफारशी
- अल्प, मध्यम आणि दीर्घकालीन कृती आराखडा
- उद्योग, विकसक आणि नियामकांसाठी पारदर्शकतेवर आधारित मार्गदर्शक नियम
नवोन्मेष आणि उत्तरदायित्व यांचा समतोल
प्रा. सूद यांच्या म्हणण्यानुसार, “एआयच्या विकासात नवोन्मेषाला चालना देतानाच, जोखीम कमी करण्यावर आणि समाजाच्या हिताचे रक्षण करण्यावर आमचा भर असेल.”
एनआयसीचे महासंचालक अभिषेक सिंग यांनी सांगितले की, या तत्त्वांचा मसुदा सार्वजनिक चर्चेसाठी खुला करण्यात आला असून, विविध क्षेत्रांतून आलेल्या अभिप्रायांच्या आधारे अंतिम आवृत्ती तयार केली जाईल.
ही मार्गदर्शक तत्त्वे आयआयटी मद्रासचे प्रा. बलरामन् रवींद्रन यांच्या अध्यक्षतेखालील उच्चस्तरीय समितीने तयार केली आहेत.
राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय सहकार्याचा नवा अध्याय
भारत सरकार या मार्गदर्शक तत्त्वांना राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय सहकार्याचे पायाभूत दस्तऐवज मानते. याच्या मदतीने धोरणकर्ते, संशोधक आणि उद्योग सुरक्षित, जबाबदार आणि सर्वसमावेशक एआय प्रणाली विकसित करू शकतील.
या तत्त्वांचा सविस्तर अहवाल http://indiaai.gov.in/ येथे उपलब्ध आहे.
